Omuz Muayenesi

Omuz muayenesi, ortopedi pratiğinde en sık karşılaşılan muayene türlerinden biridir. Omuz eklemi, geniş hareket açıklığı sağlayan ancak bu nedenle stabilite açısından hassas olan bir eklem kompleksidir. Bu sayfada omuz anatomisi, muayene basamakları ve özel testler detaylı olarak ele alınacaktır.

Omuz Eklemi Anatomisi

Omuz ekleminden bahsederken aslında 4 anatomik bölgeden söz ederiz. Bunlardan 3'ü gerçek eklemdir, 1'i ise fonksiyonel bir eklemleşme bölgesidir:

• Sternoklavikular eklem (Sternoclavicular joint): Klavikulanın sternuma eklemleştiği bölge
• Akromiyoklavikular eklem (Acromioclavicular joint): Klavikulanın akromiyona eklemleştiği bölge
• Glenohumeral eklem (Glenohumeral joint): Humerus başının glenoid kaviteye eklemleştiği asıl omuz eklemi
• Skapulotorasik eklemleşme (Scapulothoracic articulation): Skapulanın medial kenarının toraks duvarı üzerindeki hareketi. Gerçek bir eklem olmasa da omuz hareketlerinde kritik rol oynar

Omuz abdüksiyonu veya fleksiyonu sırasında sadece glenohumeral eklem hareket etmez, skapula da lateral ve superior yönde hareket eder. Skapulotorasik eklemleşmede patoloji olan kişiler özellikle klavye kullanımı gibi uzun süreli aktivitelerde ağrı hissedebilirler.

Omuz Kuşağının Kemik Yapıları

Muayene sırasında palpe edilmesi gereken kemik yapılar:

• Klavikula (clavicle)
• Skapula (scapula) - medial, lateral ve inferior kenarları
• Akromiyon (acromion)
• Korakoid çıkıntı (coracoid process)
• Humerus başı (humeral head)

Omuz Bölgesinin Kasları

Muayene sırasında değerlendirilmesi gereken başlıca kaslar:

• Deltoid kas: Omuz bölgesinin neredeyse tamamını örter
• Pektoralis majör: Ön bölgede
• Latissimus dorsi: Arka bölgede
• Trapezius: Arka bölgede
• Rhomboidler: Skapula medialinde
• Serratus anterior: Skapula stabilizasyonu
• Rotator manşet kasları (SITS): Supraspinatus, Infraspinatus, Teres minor, Subscapularis

Labrum ve Eklem Stabilitesi

Glenohumeral eklemde labrum yapısı bulunur (asetabulofemoral eklemdeki gibi). Labrum, glenoid kaviteyi derinleştirerek humerus başının daha iyi oturmasını sağlar. Ancak labrum kemik yapı değildir, fibrokartilaj dokusudur. Bu sayede abdüksiyon sırasında katlanıp sıkışarak geniş hareket açıklığına izin verirken aynı zamanda stabilite de sağlar.

Klinik Karşılaştırma: Kalça eklemi ile omuz eklemi arasındaki temel fark: Kalça ekleminde asetabulum femur başını çok daha fazla örter (daha fazla stabilite, daha az hareket açıklığı). Omuz ekleminde ise glenoid kavite humerus başını daha az örter (daha az stabilite, daha fazla hareket açıklığı - 180 derece abdüksiyon mümkün).

Omuz Çıkıkları

Omuz çıkığı 4 yönde olabilir. Her yönün görülme sıklığı farklıdır:

• Anterior çıkık: En sık görülür (kas yapısı zayıf)
• Posterior çıkık: Daha az sık
• İnferior çıkık: Nadir
• Superior çıkık: En nadir (akromiyon ve korakoid çıkıntı üstte kemik bariyeri oluşturur)

Rotator Manşet Kasları (SITS)

Rotator manşet 4 küçük kastan oluşur (subscapularis dışındakiler çok küçüktür):

Kas	Pozisyon	Fonksiyon
Supraspinatus	Superior	İlk 0-15° abdüksiyon, eksternal rotasyon
Infraspinatus	Posterior	Eksternal rotasyon
Teres minor	Posterior-inferior	Eksternal rotasyon
Subscapularis	Anterior	İnternal rotasyon

Klinik Önem: Rotator manşet kasları bu kadar önemlidir çünkü günlük pratikte EN SIK YARALANAN omuzdaki yapılardır. Hareketleri veya stabilite fonksiyonları değil, sık yaralanmaları nedeniyle bu kadar önemlidirler. Tedavinin büyük bir kısmı bu 4 yapının iyileştirilmesine yöneliktir.

Subakromiyal Bölge

Subakromiyal sıkışma sendromu (Subacromial impingement syndrome - SAIS): Akromiyon ile humerus başı arasındaki subakromiyal boşlukta rotator manşet tendonları (özellikle supraspinatus) ve subakromiyal bursanın sıkışması sonucu oluşur. Omuz ağrısının en sık nedenlerinden biridir. Özellikle aşırı kullanımla ortaya çıkar.

Glenohumeral Eklem Stabilizatörleri

Statik Stabilizatörler	Dinamik Stabilizatörler (Kaslar ve Tendonlar)
Glenoid labrum Eklem kapsülü Superior glenohumeral ligament Orta glenohumeral ligament İnferior glenohumeral ligament kompleksi Korakohumeral ligament Negatif intraartiküler basınç	Supraspinatus Infraspinatus Teres minor Subscapularis Biseps uzun başı Deltoid Serratus anterior Trapezius

Akromiyoklavikular Eklem

Düzlem bir eklem olduğu için kendi içinde belirgin bir hareket yoktur. Stabilizasyonu sağlayan ligamentler:

• Akromiyoklavikular ligament
• Korakoklavikular ligamentler

Akromiyoklavikular separasyonda bu ligamentlerin palpasyonu ve hassasiyetinin değerlendirilmesi önemlidir.

Sternoklavikular Eklem

Omuz patolojilerinde genellikle belirgin hareket kısıtlılığı görülmez. Ancak önemli bir durum vardır:

Dikkat: Klavikula posterior yönde hareket ederse (travma sonrası) hayati yapıları (subklavyan arter, karotis arter, aorta, vagus siniri) baskılayabilir. Bu nedenle sternoklavikular eklemin posterior instabilitesi TEHLİKELİDİR ve cerrahi tedavi gerektirebilir.

Skapulotorasik Eklemleşme

Gerçek bir eklem olmasa da skapula ile toraks duvarı arasındaki bu ilişki stabilite ve hareket açıklığı için kritiktir. Tam abdüksiyon sadece glenohumeral eklem hareketiyle değil, skapulanın lateral hareketi ve en az 30 derece yukarı yönde dönmesiyle de sağlanır. Bu sayede glenohumeral eklem daha geniş bir alana sahip olur.

Omuz Muayenesi Basamakları

1. Anamnez (History)

Fizik muayeneyi planlamak için hastadan öğrenilmesi gereken temel bilgiler:

• Ağrı nasıl başladı?
• Ağrıya ne sebep oldu?
• Ne oldu? (Travma, düşme, zorlanma vb.)
• Yaralanma mekanizması neydi?
• Hangi hareketlerde ağrı artıyor?
• Sporcu mu? Hangi spor? (Overhead sporlar özellikle önemli)

2. İnspeksiyon (Inspection)

İyi aydınlatılmış bir odada yapılmalıdır. Değerlendirilecek özellikler:

• Kemik belirteçleri: Klavikula, akromiyon, skapula kenarları görsel olarak incelenir
• Postür değerlendirmesi: Omuz seviyeleri karşılaştırılır
• Boyun hareketi: Hasta boynunu önce bir omuza sonra diğerine eğer, mesafeler eşit mi bakılır
• Skapula hareketleri: Hasta karşıdan dururken tam abdüksiyon-addüksiyon yaptırılır, skapulaların simetrik hareket edip etmediği gözlenir
• Atrofi: Özellikle rotator manşet kaslarında atrofi var mı? (Subscapularis değerlendirmesi zordur)
• Skar dokusu: Eski travma, cerrahi veya kupa tedavisi izleri
• Asimetri: İki omuz arasında şekil farkı
• Apolet işareti: Çıkık veya rotator manşet yırtıklarında görülebilir
• Temel Reis işareti: Biseps tendon rüptürü (kol fleksiyonunda kasın aşağı kayması)
• Skapula kanatlanması (Winged scapula): Serratus anterior zayıflığı veya nervus thoracicus longus yaralanması. Duvara iteleme ile belirginleşir
• Skolyoz veya diğer omurga problemleri: Omuz ağrısı radyan olabilir

3. Palpasyon (Palpation)

Sistemik bir sırayla palpe edilir:

Kemik Belirteçleri

1. Sternoklavikular eklem: Sternoklavikular bölge
2. Klavikula cismi (shaft): Tüm uzunluğu boyunca
3. Akromiyoklavikular eklem: Klavikula lateral ucunda
4. Akromiyon ve korakoid çıkıntı
5. Skapula kenarları: Medial, lateral, inferior

Yumuşak Dokular

• Ligamentler: Akromiyoklavikular ligament, korakoklavikular ligamentler, korakoakromiyal ligament
• Subakromiyal bursa: Bursit varsa belirginleşir, yoksa palpe edilmesi zordur (kemiğin altında)
• Biseps tendonu: Bisipital oluğun palpasyonu

Kaslar

Hasta ağrı tarif ettiği kas grubuna odaklanılabilir, ancak genel değerlendirme için:

• Pektoralis majör
• Rhomboidler
• Trapezius
• Serratus anterior
• Latissimus dorsi
• Rotator manşet kasları (dışarıdan palpe edilebilen kısmı)

Kas gerginliği (strain) veya başka patolojiler aranır. Ağrının gerçekten o kastan mı kaynaklandığı değerlendirilir.

Subakromiyal Boşluk Muayenesi

Akromiyon bulunur, distal ucundan hemen altına gelinen bölge mediale doğru bastırılır. Bursit veya başka subakromiyal patolojilerde hassasiyet veya ağrı oluşur.

Subakromiyal boşluk patolojileri: Subakromiyal sıkışma sendromu, rotator manşet tendinopatisi, rotator manşet yırtığı, subakromiyal bursit, kalsifik tendinit, rotator manşet tendiniti

4. Hareket Açıklığı Değerlendirmesi (Range of Motion - ROM)

Hastadan önce aktif (kendisi yapar) sonra pasif (hekim yapar) hareketleri yapması istenir.

Değerlendirilen Hareketler

• Abdüksiyon: 0°'den 180°'ye kadar (kol tepede)
• Addüksiyon: Vücudun orta hattını geçerek karşı tarafa (ekstra addüksiyon - pektoralis majör önemli)
• Fleksiyon: Kolu öne doğru kaldırma
• Ekstansiyon: Kolu geriye götürme
• İnternal rotasyon: İç rotasyon (sırtı kaşıma hareketi)
• Eksternal rotasyon: Dış rotasyon

Klinik İpucu - İnternal Rotasyon Testi: Hasta sırtına ulaşamadığını söylüyorsa: Bir eli omuz üzerinden arkaya sarkıtılır, diğer el de belden yukarı çıkarılarak ellerin birbirine dokunması istenir. Ardından eller değiştirilir. Genellikle dominant elde (bilgisayar kullanımı vb. nedeniyle) internal rotasyon kısıtlı olabilir.

Normal Hareket Açıklığı Dereceleri

Hareket	Normal Derece
Abdüksiyon	180°
Addüksiyon	30-50°
Fleksiyon	180°
Ekstansiyon	50-60°
İnternal Rotasyon	70-90°
Eksternal Rotasyon	90°

Sporcu Adaptasyonları: Voleybolcular veya cirit atıcılar gibi overhead sporlarla uğraşan sporcuların eksternal rotasyon açıklığı normal popülasyondan daha geniştir. Ancak zamanla anterior yapılar gerginleştiği için internal rotasyon kısıtlanabilir. Bu PATOLOJI DEĞİLDİR, eğer toplam rotasyon (eksternal + internal) 180° civarındaysa. Ancak her zaman karşı tarafla karşılaştırma yapılmalıdır.

Hareket açıklığını ölçmek için gonyometre (goniometer) kullanılır.

Özel Omuz Testleri

1. Apprehension (Endişe) Testi

Amaç: Glenohumeral laksasiteyi veya çıkık öyküsünü değerlendirmek

Yöntem: Test sırasında hastanın YÜZÜNE bakılır (ekleme değil). Hasta endişeli mi, kaçınıyor mu?

Anterior Apprehension Testi

• Hasta sırtüstü yatar, kasları gevşetmesi istenir
• Hekim bir eliyle skapulayı stabilize eder
• Diğer eliyle kolu abdüksiyona ve eksternal rotasyona getirir
• Bu pozisyonda humerus başı anteriora doğru hareket eder
• Pozitif test: Hasta endişeli görünüm gösterir, yüzünü buruşturur veya testi durdurur

Posterior Apprehension Testi

• Kol internal rotasyon ve addüksiyona getirilir
• Pozitif test: Posterior çıkık öyküsü olan hastalarda endişe ifadesi

2. Sıkışma (Impingement) Testleri

Subakromiyal sıkışma sendromunu değerlendirmek için kullanılır.

2a) Neer Testi

Yöntem:

• Hasta ayakta durur
• Hasta baş parmağını aşağı çevirir (internal rotasyon)
• Hekim hastanın kolunu fleksiyona doğru iter (yukarı kaldırır)
• Pozitif test: Hasta ağrı hissederse

2b) Ağrılı Ark İşareti (Painful Arc Sign)

Yöntem:

• Hasta kolu 180 derece abdüksiyona getirir (yan taraftan yukarı kaldırır)
• Pozitif test: Hasta 60° ile 120° arasında ağrı hissederse

Bu aralıkta supraspinatus tendonu akromiyon altında sıkışır.

2c) Hawkins-Kennedy Testi

Yöntem:

• Hasta kolu ve dirseği 90 derece fleksiyona getirir
• Hekim hastanın kolunu altından tutar (destek sağlar)
• Pasif olarak internal rotasyon yaptırılır (kolu aşağı çekerek)
• Pozitif test: Ağrı varsa

2d) Empty Can (Boş Kutu) Testi

Amaç: Supraspinatus kas/tendon patolojisini değerlendirmek

Yöntem:

• Hasta kolu 90 derece abdüksiyona ve 30 derece öne (skapula düzleminde) getirir
• Başparmak aşağı (internal rotasyon) - sanki boş bir kutuyu boşaltıyor gibi pozisyon
• Hekim hastanın kolunu aşağı iter
• Hasta yukarı itmeye (fleksiyona) çalışır (aktif direnç testi)
• Pozitif test: Ağrı veya güçsüzlük

3. Biseps Testleri

Biseps kası kolu ve ön kolu flekse eder, aynı zamanda ön kolu supine eder (biseps curl hareketi).

3a) Speed Testi

Amaç: Biseps tendon patolojisini (özellikle uzun baş) değerlendirmek

Yöntem:

• Hasta kolu supinasyon pozisyonunda (avuç yukarı)
• Kol hafif fleksiyonda
• Hasta kolu daha fazla fleksiyona getirmeye çalışır
• Hekim direnir (aşağı iter)
• Pozitif test: Bisipital oluğun önünde ağrı

3b) Yergason Testi

Yöntem:

• Hasta dirseğini 90 derece flekse eder
• Ön kol pronasyon pozisyonunda (avuç aşağı)
• Hasta supinasyona (avuç yukarı çevirmeye) çalışır
• Hekim direnir
• Pozitif test: Bisipital oluğun önünde ağrı

4. Kas Gücü Testleri (Strength Tests)

Değerlendirilen 6 hareket:

• Abdüksiyon
• Addüksiyon
• Fleksiyon
• Ekstansiyon
• İnternal rotasyon
• Eksternal rotasyon

Yöntem:

• El ile manuel direnç uygulanabilir
• Daha objektif değerlendirme için dinamometre kullanılabilir (hem kuvveti hem tork değerini ölçer)
• Her iki taraf karşılaştırılır
• Kas zayıflığı tespit edilirse hangi kastan kaynaklandığı belirlenir

Klinik İpucu: Dinamometre özellikle ince kas güç farklarını tespit etmede ve tedavi takibinde objektif ölçüm sağlar.

Özet

Omuz muayenesi sistematik bir yaklaşım gerektirir:

1. Anamnez: Travma mekanizması, ağrının başlangıcı, sporcu olup olmadığı
2. İnspeksiyon: Asimetri, atrofi, skapula kanatlanması, postür
3. Palpasyon: Kemik belirteçler → yumuşak dokular → kaslar sırası
4. Hareket açıklığı: Aktif ve pasif, 6 yönde değerlendirme, karşı tarafla karşılaştırma
5. Özel testler: Apprehension (çıkık), Impingement (sıkışma), Biseps, Kuvvet testleri

Rotator manşet kasları klinik pratikte en sık yaralanan yapılar olduğu için özel önem taşır. Muayenede bu yapıların detaylı değerlendirilmesi kritiktir.

Kaynak: 10.02.2026 Shoulder Examination - Dr. Levend Karaçoban Ders Notu