Kalçanın Gelişimsel Displazisi (DDH)

Kalçanın Gelişimsel Displazisi (Developmental Dysplasia of Hip - DDH), doğumsal veya doğum sonrası gelişen kalça ekleminin anatomik ve fonksiyonel bozukluğudur. Femur başı ile asetabulum arasındaki ilişkinin anormal olduğu bu durum, erken tanı ve tedavi ile başarılı sonuçlar elde edilebilen önemli bir ortopedik patolojidir. Eskiden "doğuştan kalça çıkıklığı" (DKC) olarak adlandırılan bu hastalık, günümüzde tüm spektrumu kapsayacak şekilde "gelişimsel kalça displazisi" olarak tanımlanmaktadır.

Anatomi ve Terminoloji

Kalça eklemi, "ball and socket" tipi bir eklemdir. Asetabulum çorba kasesi benzeri bir yapıya sahiptir ve femur başı bu kavite içerisine oturur. Normal koşullarda güçlü ligamentöz yapılarla desteklenen kalça eklemi oldukça stabil bir eklemdir.

Anatomik Yapılar

• Os Coxa: İleum, ischium ve pubis kemiklerinin birleşmesiyle oluşur
• Trochanter Major: Gluteus medius kasının yapıştığı yer (kalça abduktörü)
• Trochanter Minor: İliopsoas kasının yapıştığı yer (kalça fleksörü)
• Y Kıkırdağı: Asetabulumun üç kemiğinin birleşme noktası
• Ligamentum Teres: Femur başını asetabuluma bağlayan ligament

Terminoloji

• Displazi: Asetabulumun yeterince gelişmemesi, sığ ve yayvan olması
• Sublüksasyon: Femur başı ile asetabulum arasında kısmi temas var ancak tam ilişki yok
• Dislokasyon: Femur başı ile asetabulum arasında herhangi bir ilişki yok
• Teratolojik Çıkık: Doğar doğmaz redükte edilemeyen, değişik anomalilerle birlikte görülen form (spina bifida, trizomi vb.)

Pediatrik Terminoloji: Yukarıdan aşağıya: Epifiz - Fizis - Metafiz - Diafiz. Erişkinde ise: Femur başı - Femur boynu - Femur gövdesi olarak adlandırılır.

Epidemiyoloji

Klasik olarak insidans 1/1000 canlı doğum olarak belirtilse de güncel veriler 15/1000 gibi daha yüksek oranları göstermektedir. Yenidoğanlarda anneden geçen hormonlar nedeniyle fizyolojik bir kalça instabilitesi mevcuttur. Bu instabilitenin yaklaşık %50'si 2. aya doğru spontan düzelir, ancak bazılarında kalıcı hale gelebilir.

Risk Faktörleri

Kategori	Risk Faktörleri
Demografik	Kız cinsiyet (4-6 kat fazla), İlk doğan bebek, Etnik faktörler
İntrauterin	İlk gebelik (dar uterus), Çoğul gebelik, Oligohidroamniyoz, Yüksek doğum ağırlığı
Pozisyonel	Frank breech (kalça hiperfleksiyon + diz hiperekstansiyon), Sol kalçada daha sık
Postnatal	Kundak kullanımı, Yanlış taşıma alışkanlıkları
Genetik	Aile öyküsü, Ligamentöz laksite, Herediter displazi

Klinik İpucu: Sol kalçada daha sık görülmesinin nedeni bebeğin intrauterin dönemde sırtının annenin solunda olması ve sol kalçanın üzerinde durur gibi pozisyon almasıdır. Bu pozisyonda sol kalçanın fleksiyonu sağa göre daha fazla kısıtlanır.

Eşlik Eden Deformiteler

• Metatarsus Adductus: Ayak başparmağının orta hatta olması
• Tortikollis: Sternokleidomastoid kasının intrauterin kompartman sendromu
• Plagiocephaly: Kafanın tek taraflı yassı olması
• Calcaneocavus Foot: Ayak deformitesi

Etiyopatogenez

Kritik Gebelik Dönemleri

• 12. Hafta: Alt ekstremite rotasyonunun gelişimi
• 18. Hafta: Nöromüsküler gelişimin tamamlanması
• Son 4 Hafta: Bebeğin intrauterin duruş pozisyonu

Redüksiyonu Engelleyen Faktörler

Yumuşak Doku Patolojileri	Kemik Patolojileri
Eklem kapsülünün gevşek olması	Asetabulumun sığ (displazik) olması
Ligamentum teresin hipertrofik olması	Asetabulumun hipoplazik olması
Pulvinar (eklem içi fibröz/adipöz doku)	Asetabulumun anteversiyon artışı
Transvers asetabular ligamentin hipertrofisi	Femur başının anteversiyon artışı
İliopsoas tendonunun sıkı olması (kum saati deformitesi)	Coxa valga deformitesi (kollodiafizer açı artışı)

Dikkat: Yumuşak doku ve kemik patolojilerinin ağırlığı ve şiddeti bebeğin yaşı ilerledikçe artar. Bu nedenle erken tanı ve erken tedavi esastır.

Klinik Bulgular

Fizik Muayene Bulguları

Bulgu	Açıklama	Özellik
Asimetri	Tek taraflı çıkıklarda belirgin, çift taraflıda atlanabilir	Temel bulgu
Abdüksiyon Kısıtlılığı	Kalça abdüksiyonu sınırlıdır	Önemli bulgu
Cilt Kıvrımları	Çıkık tarafta sayıca fazla, daha derin (sulkus tarzı)	Asimetri göstergesi
Galeazzi Bulgusu	Diz ve kalça fleksiyonda iken dizlerin aynı hizada olmaması	Çıkık tarafta diz daha aşağıda
Teleskop Bulgusu	İliak kanatlardan tutup yukarı-aşağı hareket ettirirken anormal hareket	Disloke kalçada pozitif

Özel Testler (Yenidoğan Dönemi)

Ortolani Testi

Femur başının asetabuluma geri redüksiyonu sırasında duyulan/hissedilen ses veya hareket. Başparmak medialde, diğer dört parmak trochanter major üzerinde iken, fleksiyondaki kalçayı abdüksiyona getirirken ses/hareket duyulması.

• Ortolani Pozitif: Disloke kalçanın redükte olabildiğini gösterir
• Ortolani Negatif (disloke kalçada): Kalça disloke ancak redükte edilemiyor (patolojilerin şiddeti fazla)

Dikkat: Sağlıklı bacak için "Ortolani negatif" terimi kullanılmaz!

Barlow Testi (Provokatif Test)

Kalçadan hafif basınç uygulayıp addüksiyona getirirken ses duyulması, kalçanın disloke olduğunu gösterir. Kalçayı yerinden çıkartan bir test olduğu için çok sık yapılması önerilmez.

Dikkat: Bu testlerin en doğru sonuç vereceği süreç ilk 3 aydır. Bebeğin yaşı ilerledikçe hem yapmak hem de yorumlamak zorlaşır.

Yürüme Çağı Bulguları

• Trendelenburg Yürüyüşü: Gluteus medius yetmezliği nedeniyle pelvisin çıkık tarafa yükselir, gövde kompansasyon için çıkık tarafa eğilir
• Topallama: Tek taraflı çıkıklarda belirgin
• Ördekvari Yürüyüş: Çift taraflı çıkıklarda görülür
• Hiperlordoz: Çift taraflı çıkıklarda
• Perine Mesafesi Genişlemesi: Çift taraflı lateralizasyon nedeniyle
• Karın Protrüzyonu: Yandan bakınca belirgin

Klinik İpucu: Çift taraflı çıkıklarda asimetriyi yakalayamadığımız için tanı gecikebilir. Perine mesafesi genişliği, hiperlordoz ve ördekvari yürüyüş önemli ipuçlarıdır.

Radyolojik Değerlendirme

İlk 3 ayda ultrasonografi tercih edilir. İlk 4-6 ayda epifiz çekirdekleri fizyolojik olarak görünmez. Radyolojik raporları değerlendirirken klasik bulguları bilmek ve açıların doğru ölçüldüğünden emin olmak gerekir.

Erken Radyolojik Belirtiler (Epifiz Çekirdeği Görünmeden Önce)

Hilgenreiner Çizgisi

Her iki Y kıkırdağının en alt noktasını birleştiren yatay çizgi. Tüm ölçümlerin temel referans çizgisidir.

Von Rosen 1 Bulgusu

Hilgenreiner çizgisi ile symphysis pubis üzerinden çizilen çizgi arasındaki alanda:

• Normal: Femur başı, metafizin ufak bir bölümü görülür
• Patolojik: Metafizin tamamına yakını görülür

Von Rosen 2 Bulgusu

45 derece abdüksiyon, 20 derece iç veya dış rotasyon pozisyonunda çekilen grafide, femurun içinden çizilen çizginin:

• Normal: Asetabulumun Y kıkırdağı civarından geçer
• Patolojik: Asetabulumun dışından geçer

Asetabular Açı

Hilgenreiner çizgisi ile asetabulumun üst dış kenarı ve Y kıkırdağı arasındaki çizginin oluşturduğu açı.

• Normal: 30 derecenin altında
• Patolojik: 30 derecenin üzerinde (displazi göstergesi)

Geç Radyolojik Belirtiler (Epifiz Çekirdeği Görüldükten Sonra)

Shenton-Menard Hattı

Obturator foramenin üst kenarını takip eden çizginin femur boynu ile oluşturduğu düzgün yay.

• Normal: Kesintisiz düzgün yay
• Patolojik: Hat kırık (dislokasyon göstergesi)

Perkins Kadranları

Hilgenreiner çizgisi çizildikten sonra, asetabulumun dış kenarından dik indirilen çizgi ile 4 kadran oluşturulur:

Epifiz Çekirdeği Konumu	Durum
Alt İç Kadran	Normal
Alt Dış Kadran	Sublükse
Üst Dış Kadran	Disloke

Epifiz Çekirdeği Gelişimi

Displazik tarafta epifiz çekirdeğinin gelişimi yavaşlar ve daha küçük görünür.

Klinik İpucu: Bir grafide tüm bulguları sistematik olarak değerlendirin: Shenton hattı, Perkins kadranları, asetabular açı, epifiz çekirdeği boyutu ve Von Rosen bulguları.

Tedavi Yaklaşımı

Tedavinin ana prensipleri:

• Erken tanı ve erken tedavi
• Femur başının asetabulum içine santral olarak redüksiyonu
• Yaşa ve patolojinin şiddetine göre uygun yöntem seçimi

0-6 Ay: Pavlik Bandajı

İlk 6 ayda bebeği fleksiyon ve abdüksiyon pozisyonunda tutmayı amaçlar. Pavlik bandajının izin vermediği hareketler:

• Ekstansiyon
• Addüksiyon

Başarı Kriterleri

Yumuşak doku ve kemik patolojileri ne kadar hafifse, safe zone (güvenli bölge) ne kadar genişse başarı oranı o kadar yüksektir.

Durum	Ortolani	Safe Zone	Bandajdan Faydalanma
En İyi	Pozitif	Geniş	Maksimum
Orta	Pozitif	Dar	Yakın takip gerekir
Zayıf	Negatif	-	2-3 hafta denenir, yoksa alternatif tedavi

Klinik İpucu: Teratolojik kalçalar dışında tüm vakalara ilk planda Pavlik bandajı denenmelidir.

Komplikasyonlar

• Aşırı Abdüksiyon: Avasküler nekroz riski
• Aşırı Fleksiyon: Kalçanın aşağıdan çıkması veya femoral sinir problemi

Dikkat: Bebeğin yaşı ilerledikçe ve çift taraflı vakalarda başarı şansı azalır.

6-18 Ay: Kapalı veya Açık Redüksiyon

Kapalı Redüksiyon

İlk tercih: Ortolani manevrası yapılıp alçıya alınır. Safe zone genişliği önemlidir.

• Süre: 3 ay alçı içinde kalır
• Endikasyon: Özellikle 6-12 ay arası, safe zone geniş, Ortolani pozitif vakalar
• Kontrendikasyon: Safe zone dar ise alçı içinde kalça tekrar çıkabilir

Açık Redüksiyon

Endikasyonlar:

• Ortolani negatif
• Safe zone dar
• İleri yaş (16 ay gibi, yürüyen bebek)
• Yumuşak doku ve kemik patolojilerinin şiddeti fazla

18 Ay ve Sonrası: Radikal Redüksiyon

Açık redüksiyona ek olarak kemik patolojilerine de müdahale edilir. Tüm işlemler aynı seansta yapılır:

İşlem	Hedef
Salter Osteotomisi	Asetabuluma yönelik
Varus Derotasyonel Osteotomi (VDO)	Femura yönelik
Açık Redüksiyon	Yumuşak doku patolojilerine müdahale

İşlem sonrası 6 hafta alçıya alınır.

6-12 Yaş: Radikal Redüksiyon

Aynı prensiplerle radikal redüksiyon uygulanır. Amaç temas alanını artırarak erken dejeneratif değişiklikleri önlemektir.

Adölesan ve Erişkin Dönem

Sekonder osteoartrit gelişmişse:

• Temas alanını artırmaya yönelik müdahaleler: Asetabulumu femur başının üstüne döndürme, femur başını asetabulum içine döndürme veya her ikisi birlikte
• İleri evre osteoartrit: Total kalça protezi

Özel Durumlar ve Komplikasyonlar

Bilateral Dislokasyon

• Asimetri yakalanmadığı için tanı gecikebilir
• Perine mesafesi genişler
• Hiperlordoz belirgin
• Ördekvari yürüyüş
• Karın protrüzyonu

Sekonder Osteoartrit

Tedavi edilmemiş veya geç tedavi edilmiş DDH'da erken yaşta dejeneratif değişiklikler gelişir:

• Eklem aralığında daralma
• Osteofit oluşumu
• Sublükse veya disloke zeminde osteoartrit
• Yalancı asetabulum oluşumu

Radyolojik Bulgular - Özet Tablo

Bulgu	Normal	Patolojik	Dönem
Asetabular Açı	<30 derece	>30 derece	Erken/Geç
Shenton Hattı	Düzgün yay	Kırık	Geç
Perkins Kadranları	Alt iç	Alt dış (sublükse), Üst dış (disloke)	Geç
Von Rosen 1	Minimal metafiz görülür	Metafiz tamamına yakını görülür	Erken
Von Rosen 2	Y kıkırdağından geçer	Asetabulum dışından geçer	Erken
Epifiz Çekirdeği	Simetrik gelişim	Displazik tarafta küçük	Geç

Tedavi Algoritması - Yaşa Göre

Yaş Grubu	Birinci Tercih	Alternatif/Ek Tedavi	Süre
0-6 Ay	Pavlik Bandajı	-	Değişken
6-18 Ay	Kapalı Redüksiyon + Alçı	Açık Redüksiyon (safe zone dar, Ortolani negatif)	3 ay alçı
18 Ay - 6 Yaş	Radikal Redüksiyon (Açık Red. + Salter + VDO)	-	6 hafta alçı
6-12 Yaş	Radikal Redüksiyon	Temas alanı artırıcı işlemler	Değişken
Adölesan/Erişkin	Temas alanı artırıcı müdahaleler	Total Kalça Protezi (ileri osteoartrit)	-

Klinik Pearls (Önemli Noktalar)

• DDH spektrumu geniştir: Minimal instabiliteden tam dislokasyona kadar
• Kız bebeklerde, ilk gebelikte, sol kalçada daha sık görülür
• Ortolani pozitif olması redüksiyon şansının yüksek olduğunu gösterir
• Ortolani negatif sağlıklı kalça için kullanılmaz, sadece redükte edilemeyen disloke kalça için kullanılır
• Safe zone genişliği tedavi seçiminde kritik öneme sahiptir
• Erken tanı ve tedavi ile başarı oranı çok yüksektir
• Yaş ilerledikçe yumuşak doku ve kemik patolojilerinin şiddeti artar
• Bilateral vakalarda asimetri olmadığı için tanı gecikebilir
• Kundak ve yanlış taşıma alışkanlıkları DDH riskini artırır
• Asetabular açı >30 derece displazi göstergesidir
• Shenton hattı kırıklığı dislokasyon için spesifiktir
• Teratolojik çıkıklarda prognoz daha kötüdür ve Pavlik bandajı etkisizdir

Sınav Soruları ve Cevapları

Soru 1: 7 aylık kız bebeğin sol kalçasında Ortolani testi negatif ise en doğru tedavi yaklaşımı nedir?

Cevap: Safe zone'a bakılır, dar ise açık redüksiyon yapılır. Ortolani negatif olması kalçanın disloke olduğunu ancak redükte edilemediğini gösterir. 7 aylık bebekte yumuşak doku ve kemik patolojileri ilerlemiştir. Safe zone dar ise alçı içinde tekrar çıkma riski vardır, bu nedenle açık redüksiyon tercih edilir.

Soru 2: Aşağıdaki radyolojik bulgulardan hangisi asetabular displaziye işaret eder?

Cevap: Asetabular açının 30 dereceden büyük olması. Bu açı Hilgenreiner çizgisi ile asetabulumun üst dış kenarı arasındaki açıdır ve 30 derecenin üzerinde olması asetabulumun yeterince gelişmediğini gösterir.

Soru 3: DDH gelişme riski en düşük olan durum hangisidir?

Cevap: İlk doğan erkek bebek. DDH kız bebeklerde 4-6 kat daha fazladır. İlk gebelik, çoğul gebelik, makat geliş, kundak kullanımı risk faktörleridir.

Kaynak: 17.02.2026 - Developmental Dysplasia of Hip.pdf, Prof. Dr. Bülent Erdem, Gülseren Gönç