Artritlere Genel Yaklaşım

```html

Artritler, eklem yapılarında inflamasyonun neden olduğu çok çeşitli klinik tablolardır. Doğru tanıya ulaşmak için artritin türünü (inflamatuar/non-inflamatuar), tutulum paternini (mono/oligo/poliartrit), eklem lokalizasyonunu ve eşlik eden klinik bulguları değerlendirmek esastır. Bu sayfa, tıp fakültesi öğrencileri için artritlere genel yaklaşımı kapsamlı olarak ele almaktadır.

Normal Eklem Anatomisi

Diarthrodial (hareketli) eklemler, vücudumuzun fonksiyonel hareket birimleridir. Bu eklemlerin anatomik yapısı şu elementlerden oluşur:

• Kemik uçları: Eklem yüzeyleri kıkırdak (cartilage) ile kaplanmıştır.
• Eklem kapsülü: Eklemi her yönden saran fibröz yapı.
• Sinovyal membran (synovial membrane): Kapsülün iç yüzeyini döşeyen, sinovyal sıvıyı üreten dokudur.
• İntraartiküler yapılar: Kapsül, kemik ve kıkırdağın olduğu alanlar eklem içi yapılar olarak tanımlanır.
• Periartiküler yapılar: Ligamanlar, tendonlar ve kaslar gibi eklem dışı destekleyici yapılardır.

Sinoviyum (Synovium) ve Fonksiyonları

Sinoviyum, diarthrodial eklemler, tendon kılıfları ve bursalar (kesecik şeklinde yapılar) etrafında bulunan, yapışkan olmayan bir dokudur. İki katmandan oluşur:

• İntima (superficial layer): Sürekli bir yüzey tabakası.
• Subintima (underlying layer): Altta yatan destek dokusu.

Sinoviyumda iki tip hücre bulunur:

• Tip A hücreler: Makrofaj benzeri.
• Tip B hücreler: Fibroblast benzeri, lubricin gibi sinovyal sıvı bileşenlerinin üretiminden sorumlu.

Sinoviyumun Görevleri

• Düzenli bir yüzey dokusu oluşturmak
• Kıkırdağın yağlanmasını (lubrikasyonunu) sağlamak
• Sinovyal sıvının volüm ve kompozisyonunu düzenlemek
• Eklem içindeki kondrositlerin (kıkırdak hücreleri) beslenmesini sağlamak (kıkırdak avaskülerdir, beslenme sinovyal sıvıdan olur)

Eklem İnflamasyonu (Synovitis)

Eklemde inflamasyon (synovitis) geliştiğinde aşağıdaki değişiklikler ortaya çıkar:

• Sinovyal membran proliferasyonu: İntima tabakası kalınlaşır ve villus adı verilen çıkıntılar oluşturur (gözle görülebilir).
• Eklem sıvısında artış: Sinovyal sıvı miktarı artar.
• Sitokin ve enzim salınımı: İnflamatuar mediyatörler artar.
• Subintimada hücre birikimi: Lenfosit, monosit proliferasyonu, makrofajların damar çevresinde toplanması, yeni damar oluşumu (neovaskülarizasyon).
• Pannus oluşumu: İlerleyen sinovyal proliferasyon sonucu oluşan doku, kemik erozyonu ve kartilaj harabiyetine yol açar.

Normalde düz olan sinoviyum, inflamasyon sonucu villuslarla eklem boşluğunu doldurur; bu yapılar çevre dokulara (kemik ve kartilaj) bası yaparak erozyonlara neden olur.

Artrit Tanımı ve Klinik Bulguları

Artrit (arthritis), eklemde inflamasyonun klinik bulgularıyla karakterizedir:

• Şişlik (swelling)
• Ağrı (pain)
• Kızarıklık (redness)
• Isı artışı (increase in heat)
• Fonksiyon kaybı (loss of function)

Artrit Sınıflandırması

Artritler temel olarak iki ana grupta incelenir:

1. İnflamatuar Artritler

Primer olarak sinoviyumun reaksiyonu (sinovit) söz konusudur. En sık görülen örnek romatoid artrit (rheumatoid arthritis, RA)'tir.

• Eklem sıvısı artar
• Sinovyal doku kalınlaşır
• Zaman içinde pannus oluşumu ile kemik erozyonları ve kartilaj harabiyeti gelişir
• Erken dönemde ultrasonografi (USG) ve manyetik rezonans görüntüleme (MRI) ile erozyonlar saptanabilir; ileri dönemde radyografide görülür

2. Non-İnflamatuar (Dejeneratif/Mekanik) Artritler

Primer olarak kartilajda harabiyet başlar. En sık görülen örnek osteoartrit (osteoarthritis, OA)'tir.

• Kartilaj harabiyeti ön plandadır
• Yeni kemik oluşumları (osteofit) gelişir
• Eklem kapsülü gevşer (kartilaj kaybı nedeniyle)
• Sinovyal sıvı miktarı normal veya hafif artmıştır
• Kapsül kalınlaşmamıştır, yeni kemik dokusuyla kaba bir görünüm vardır

Özellik	İnflamatuar Artrit	Non-İnflamatuar (Dejeneratif) Artrit
Sabah tutukluğu	Uzun (>1 saat)	Kısa (<30 dk) veya yok
Dinlenme ile ağrı	Artar	Azalır
Aktivite ile ağrı	Azalır	Artar
Gece ağrısı	Var, rahat uyuyamaz	Genelde yok, sadece hareket ederse ağrır
Sistemik semptomlar	Var (ateş, halsizlik, kilo kaybı, gece terlemesi)	Yok
Şişlik tipi	Yaygın ve düzgün, tüm eklem hassas	Nodüler, belli bölgeler hassas
Krepitasyon	Yok	Var
Eklem tutulumu	Her eklem tutulabilir	Yük binen eklemler, el osteoartriti (DIP-PIP)

Hastaya Yaklaşım

Artrit ile başvuran hastada tanıya ulaşmak için dört temel yaklaşım kullanılır:

1. Ayrıntılı öykü (anamnez): %90-95 oranında tanıya götürür.
2. Fizik muayene
3. Laboratuvar testleri
4. Radyolojik değerlendirme

Öyküde Sorgulanması Gerekenler

• Semptomlar ekleme ait mi, yoksa başka bir sistemden mi kaynaklanıyor? (Yansıyan ağrı ayırımı yapılmalı; fizik muayene kritik.)
• Artralji mi (sadece ağrı), artrit mi (şişlik, ısı artışı, kızarıklık da var)?
• Sistemik semptomlar var mı? (Ateş, kilo kaybı, gece terlemesi, halsizlik → inflamatuar süreci düşündürür.)
• Periferik mi, aksiyel mi eklemler tutuluyor?
• İnflamatuar mı, dejeneratif mi? (Sabah tutukluğu süresi, dinlenme ağrısı, sistemik semptomlar kritik.)
• Başlangıç şekli? (Akut mu, insidious mu?)
• Tutulan eklem sayısı ve türü? (Mono/oligo/poliartrit, simetrik/asimetrik)

İnflamatuar ve Dejeneratif Artrit Ayrımında Kritik Sorular

1. Sabah tutukluğunun süresi: İnflamatuar artritte >1 saat, dejeneratif artritte <30 dk.
2. Dinlenme sırasında ağrı var mı? İnflamatuar artritte ağrı dinlenme ile artarken, dejeneratif artritte azalır.
3. Sistemik semptomlar var mı? İnflamatuar artritte ateş, halsizlik, gece terlemesi, kilo kaybı gibi belirtiler sıktır.
4. Akut başlangıç ve çok sayıda eklem tutulumu inflamatuar karakteri artırır.

Eklem Tutulum Paternleri

Süreye Göre

• Akut artrit: Saatler-günler içinde pik yapar
• Kronik artrit: Haftalar-aylar içinde maksimum şiddete ulaşır
• Kendi kendini sınırlayan (self-limiting) artrit: <4-6 hafta sürer (örn: gut, CPPD, palindromik romatizma)
• Kronik artrit: >6 hafta sürer

Eklem Sayısına Göre

• Monoartrit: Tek eklem
• Oligoartrit: 2-4 eklem
• Poliartrit: ≥5 eklem

Seyir Paternine Göre

• İlerleyici (additive): Zaman içinde yeni eklemler tutulur.
• Gezici (migratuar): Bir eklemdeki artrit geçmeye başlarken başka bir eklem tutulur; arada normal dönem yoktur.
• Aralıklı (intermittent): Artrit ataklar halinde gelir, aralarında normale döner; her atak aynı lokasyonda olmak zorunda değildir.

Simetriye Göre

• Simetrik: Aynı eklemler bilateral tutuluyor (aynı anda olması gerekmez; hastalık seyri sırasında iki taraf da tutuluyorsa simetrik kabul edilir).
• Asimetrik: Farklı eklemler tutulur.

Not: El ve ayak eklemlerinde MCP, DIP, PIP gibi eklemler tek bir eklem olarak kabul edilir; örneğin sol 2. MCP ile sağ 5. MCP tutulumu simetrik tutulum sayılır.

Başlangıç Şekline Göre Artrit Nedenleri

Akut Başlangıçlı Artritler (Saatler-Günler)

• Bakteriyel artrit (septic arthritis)
• Akut romatizmal ateş (acute rheumatic fever, ARF)
• Reaktif artrit
• Palindromik artrit
• Kristal artropatiler (gut, CPPD)
• Viral artritler: Rubella, parvovirüs, adenovirüs, retrovirüs, COVID-19 vb. Viremi sırasında poliartrit yapabilir.
• Travmatik artrit
• Hemartrozis (eklem içi kanama)
• Yabancı cisim reaksiyonu: Genelde endojen kaynaklıdır (örn: osteofit parçası, kartilaj fragmanı eklem içine karışması). Serbest fragmanlar hareketle irritasyona ve sinovite neden olur.

İnsidious (Sinsi) Başlangıçlı Artritler (Haftalar-Aylar)

• Juvenil idiyopatik artrit (JIA): Erken başlangıçlı oligoartiküler veya poliartiküler formlar
• Osteoartrit
• Hipertrofik osteoartropati
• Mikobakteriyel ve fungal artrit (Bakteriyel artritler akut başlarken, tüberküloz ve mantar enfeksiyonları kronik seyrederler.)
• Nöropatik artropati (Charcot eklemi): Diyabetik ayak en sık örneğidir.

Nörojenik Artropatiler (Charcot Eklemi)

Sinir sistemini etkileyen ve ciddi duyu bozukluklarına yol açan hastalıklarda görülür:

• Diabetes mellitus (DM): En sık neden; özellikle ayakta görülür (diyabetik ayak).
• Diğer nedenler: Parapleji, periferik sinir lezyonları, siringomiyeli, sifiliz, lepra.

Patoloji: Derin duyu kaybı nedeniyle eklem korunamamakta, kartilajda hasar başlamakta ve progresif destrüksiyon gelişmektedir. Yeni kemik oluşumları (osteofit) hareket kısıtlılığına neden olur; son derece destrüktif bir artrit tablosuna yol açar.

Tutulan eklemler: Kalça, diz, omuz, dirsek, el ve ayak eklemleri, omurga, sakroiliak eklemler.

Monoartrit Nedenleri

Dikkat: Monoartrit ile gelen her hastada öncelikle septik artrit ekarte edilmelidir!

1. İnfeksiyöz Artrit

• Bakteriyel artrit (septik artrit): En sık Staphylococcus aureus (37-56%), metisilin dirençli S. aureus (MRSA) %25. Yaşlılarda ve kronik hastalarda (DM, siroz, nörolojik hastalıklar) A ve B grubu streptokoklar. Prostetik eklemlerde ve cerrahi sonrası koagülaz-negatif stafilokoklar. Neisseria gonorrhoeae ve N. meningitidis %20 oranında. Çocuklarda Haemophilus influenzae tip b, S. aureus ve S. pyogenes en sık.
• Mikobakteriyel ve fungal artrit: Tüberküloz ve mantar enfeksiyonları kronik monoartrit yapar.
• Viral artrit: Virüslerin eklemden izolasyonu zor olduğu için iyi tanımlanmamıştır; kan PCR ile değerlendirilir.
• Lyme hastalığı
• Parazitik artrit: Echinococcus, Dracunculus, Filariae, Dirofilariae

Septik Artrit Risk Faktörleri

• Romatoid artrit (RA) hastalarında immünsüpresif tedavi
• Prostetik eklemler
• Düşük sosyoekonomik düzey
• İleri yaş (>80 yaş)
• İntravenöz ilaç kullanımı
• Alkolizm
• Diabetes mellitus
• İntraartiküler enjeksiyon öyküsü
• Deri enfeksiyonları ve yaralar

Bakterilerin Ekleme Ulaşma Yolları

1. Hematojen yol: Bakteriyemi sırasında (ateş öyküsü sorgulanmalı)
2. Osteomiyelitten yayılım
3. Komşu yumuşak doku enfeksiyonundan yayılım
4. Tanı veya tedavi amaçlı girişimler (enjeksiyon, aspirasyon)
5. Delici yaralanma veya travma

2. İnflamatuar Artrit

• Kristal artropatiler (gut, CPPD): En sık neden.
• Monoartiküler romatoid artrit
• Oligoartiküler JIA
• Seronegatif spondiloartritler (örn: reaktif artrit, psoriatik artrit)
• Yabancı cisim sinoviti
• Sarkoidoz (mono, oligo veya poliartrit yapabilir)

3. Non-İnflamatuar (Dejeneratif/Mekanik) Artrit

• Osteoartrit
• Osteonekroz (avasküler nekroz)
• Sinovyal osteokondramatoz
• Kompleks bölgesel ağrı sendromu (CRPS)
• Hemartroz (eklem içi kanama)
• Nöropatik (Charcot) eklem
• Paget hastalığı
• Stres kırığı
• Geçici bölgesel osteoporoz
• Juvenil osteokondrozis

4. Tümörler

• Pigmente villonodüler sinovit (benign)
• Lipoma arborescens (benign)
• Solid tümörlerin sinovyal metastazı
• Sinovyal sarkom
• Osteoid osteoma

Kompleks Bölgesel Ağrı Sendromu (CRPS)

Genellikle çok ağrılı bir olay (en sık kemik kırıkları, ayrıca miyokard enfarktüsü gibi şiddetli ağrılı durumlar) sonrası periferik bölgelerde başlayan, hiperaljezi (normalden daha uzun ve kalıcı ağrı) ve allodynia (dokunmayla bile ağrı) ile karakterize bir durumdur.

Klinik Bulgular

• Duyusal bulgular: Hiperaljezi, allodynia
• Vazomotor bulgular: Ödem, renk değişikliği, ısı artışı, aşırı terleme
• Motor/trofik bulgular: İlerleyen dönemde atrofi (deri ve kemik)

Tedavi: Erken dönemde (şişlik, kızarıklık, ağrı, terleme) tedavi edilirse geri dönüşümlüdür. Atrofi gelişirse geri dönüşü yoktur.

Eklem Sayısına ve Dağılımına Göre Artrit Nedenleri

Poliartrit (≥5 Eklem) Nedenleri: Simetrik

• İnflamatuar:
  • Romatoid artrit (RA)
  • Sistemik lupus eritematozus (SLE)
  • Viral artritler (parvovirüs, rubella vb.)
  • Jaccoud artriti (SLE ve ARF'de görülen, elle düzeltilebilen deformite; kemik-kartilaj harabiyeti yok, ligaman gevşemesi var)
  • Psoriatik artrit (poliartriküler form)
  • Skleroderma (sistemik skleroz)
  • Mikst konnektif doku hastalığı (MCTD)
• Dejeneratif:
  • Primer el osteoartriti (genellikle genetik, DIP-PIP-MCP ve 1. metakarpal tutulum)
  • CPPD kristal depolama hastalığı (romatoid artriti taklit edebilir)
  • Hemokromatoz artropatisi (özellikle bilateral 2. ve 3. MCP eklem hipertrofisi ve hareket kısıtlılığı karakteristiktir)

Poliartrit Nedenleri: Asimetrik

• İnflamatuar:
  • Seronegatif spondiloartritler (SPA): Ankilozan spondilit, reaktif artrit, psoriatik artropati, undifferentiated spondiloartrit (genelde alt ekstremite büyük eklemlerini asimetrik tutar)
  • Gut (monoartrit veya oligoartrit daha sık)
  • Sarkoidoz (mono, oligo veya poliartrit yapabilir)

Oligoartrit (2-4 Eklem) Nedenleri

• Juvenil idiyopatik artrit (JIA)
• Seronegatif spondiloartritler
• Gut ve CPPD
• Reaktif artrit
• Erken dönem romatoid artrit

Periferik ve Aksiyel Tutulum

Periferik Tutulum

Omuz ve distalindeki eklemler ile kalça ve distalindeki eklemlerin tutulumuna denir. (Omuz ve kalça hem periferik hem aksiyel tutulum için ortaktır.)

Aksiyel Tutulum

Omuz ve kalça dahil olmak üzere gövde eklemlerinin (omurga, sakroiliak eklem, sternoklaviküler, manubriosternal eklem, göğüs duvarı eklemleri) tutulumuna denir.

Hem periferik hem aksiyel tutulum yapan hastalıklar:

• Seronegatif spondiloartritler (SPA)
• Juvenil idiyopatik artrit (JIA)
• Erişkin başlangıçlı Still hastalığı
• SAPHO sendromu (synovitis, acne, pustulosis, hyperostosis, osteitis)

Non-inflamatuar aksiyel tutulum yapan hastalıklar:

• Osteoartrit
• Difüz idiyopatik skeletal hiperostoz (DISH)
• Akromegali
• Okronozis
• Spondiloepifizyal displazi

Lokalizasyona Göre Özel Tutulum Paternleri

Üst Ekstremite

• Simetrik küçük eklem tutulumu (el): RA, SLE, viral artrit (parvovirüs)
• DIP eklem tutulumu: Osteoartrit (el osteoartriti), psoriatik artrit
• Bilateral 2. ve 3. MCP eklem hipertrofisi ve hareket kısıtlılığı: Hemokromatoz artropatisini düşündürür.
• Ciddi omuz ve kalça kuşağı tutulumu: Polimiyaljiya romatika (polymyalgia rheumatica)
• Akut sternoklaviküler eklem tutulumu: Septik artrit düşünülmeli.
• Bilateral omuz şişliği: Amiloid artropati

Alt Ekstremite

• Podagra (1. metatarsofalangeal eklem tutulumu) ve psödopodagra (ayak bileği/diz): Gut ve CPPD
• Asimetrik diz ve ayak bileği tutulumu: Seronegatif spondiloartritler (SPA)
• Entezopati (entezit): Ligaman ve tendonların kemiğe yapıştığı bölgelerin inflamasyonu; SPA grubu hastalıklarda görülür.
• Aralıklı (intermittent) diz ve ayak bileği artriti: Erken dönem oligoartiküler JIA

Eklem ve Çevre Dokularının Lokal Bulguları

• Eklemin lokal büyümesi: RA, eroziv OA, gut, sarkoidoz
• Anatomik sınırın ötesinde büyüme (daktilit/sosis parmak): Sistemik skleroz, mikst konnektif doku hastalığı, RS3-PE sendromu (remitting seronegative symmetrical synovitis with pitting edema), reaktif artrit, psoriatik artrit
• Digital clubbing (çomak parmak): Hipertrofik osteoartropati, pachydermoperiostitis, akromegali
• Palmar bölgede şişlik-kalınlaşma, parmakların fleksiyon kontraktürü: Dupuytren kontraktürü, malign durumlar, diabetes mellitus, Kawasaki hastalığı

Laboratuvar İnceleme

• Tam kan sayımı: Lökositoz (akut inflamasyon), normokrom normositer anemi (>6 hafta süren kronik inflamasyon)
• Biyokimya
• Akut faz proteinleri: CRP, sedimentasyon (ESR)
• ASO (antistreptolisin O): ARF şüphesinde
• Protein elektroforezi
• Otoantikorlar: RF (romatoid faktör), ACPA (anti-CCP), ANCA, ANA, antifosfolipid antikorları
• İmmünoglobulinler ve kompleman değerleri
• HLA tiplendirmesi: Örneğin HLA-B27 (seronegatif spondiloartritlerde)
• Ürik asit: Gut tanısında
• Organ tutulumunu belirleyen ek testler
• Sinovyal sıvı analizi: En önemli tanı aracı

Sinovyal Sıvı Analizi

Dikkat: Normal eklemden aspirasyonla sıvı gelmez. Sıvı geliyorsa patolojik artış var demektir.

Değerlendirilen Parametreler

• Miktar: Normal eklemde çok az (<1 mL)
• Berraklık (clarity): Normal berrak, inflamatuar durumda bulanık, septik artritte opak-pürülan
• Renk: Normal ksantokromik (saman sarısı); patolojik durumda sarı-yeşil-kahverengi olabilir
• Viskozite: Normal yüksek; inflamasyonda düşer
• Mikroskopi: Lökosit sayısı, kristal analizi
• Kültür: Septik artrit tanısı için altın standart
• Total protein miktarı
• LDH
• Glukoz: Septik artritte kan glukozuna göre belirgin düşük
• Kristal analizi: Polarize mikroskopta monosodyum ürat (gut) veya kalsiyum pirofosfat dihidrat (CPPD) kristalleri

Parametre	Normal	Non-İnflamatuar	İnflamatuar	Septik
Görünüm	Berrak, sarı	Berrak, sarı	Bulanık, sarı-yeşil	Opak, pürülan
Lökosit (/mm³)	<200	<2000	2000-50,000	>50,000 (genelde >100,000)
PMN %	<25	<25	>50	>75
Kristal	Yok	Olabilir (CPPD, kristal OA)	Olabilir (gut, CPPD)	Yok
Kültür	Negatif	Negatif	Negatif	Pozitif (>%50 vakada)

Radyolojik Değerlendirme

• Direkt grafi (X-ray): İleri aşama erozyonlar, eklem aralığı daralması, osteofit, sublüksasyon, ankiloz görülebilir.
• Ultrasonografi (USG): Erken sinovit, efüzyon, tenosinovit, erozyon tanısında hassas ve ucuz bir yöntemdir.
• Manyetik rezonans görüntüleme (MRI): Kemik ödemi, erken erozyon, pannus dokusu, kartilaj hasarını değerlendirmede altın standart.
• Bilgisayarlı tomografi (BT): Kemik detaylarını göstermede üstün (sakroiliak eklem değerlendirmesinde kullanılır).

Klinik Örnekler ve Özel Durumlar

Romatoid Artrit

En sık görülen inflamatuar poliartrit. Küçük el eklemlerini (özellikle PIP ve MCP) simetrik olarak tutar. DIP genelde korunur. Sabah tutukluğu >1 saat. İlerleyici erozyon ve deformiteler (kuğu boynu, düğme iliği deformitesi). Radyografide jukstaartiküler osteopeni, erozyon, eklem aralığında daralma.

Osteoartrit

En sık görülen non-inflamatuar artrit. Yük binen eklemleri tutar (diz, kalça, omurga). El osteoartritinde DIP (Heberden nodülleri) ve PIP (Bouchard nodülleri) tutulumu tipiktir. Krepitasyon, hareketle artan ağrı, kısa sabah tutukluğu (<30 dk). Radyografide eklem aralığında daralma, osteofit, subkondral skleroz.

Gut

Monosodyum ürat kristallerinin eklemde birikmesiyle oluşan inflamatuar artrit. Akut monoartrit (en sık 1. metatarsofalangeal eklem = podagra). Hipeüremi. Polarize mikroskopta negatif çift kırıcılık gösteren iğne şeklinde kristaller. Radyografide kronik gutda "rat-bite" (sıçan ısırığı) erozyonlar.

CPPD (Psödogut)

Kalsiyum pirofosfat dihidrat kristallerinin depolanması. Diz ve el bileği sık tutuluyor (psödopodagra). Polarize mikroskopta pozitif çift kırıcılık gösteren romboid kristaller. Kondrocalcinozis (radyografide kartilaj kalsifikasyonu) tipiktir. Romatoid artriti veya gutu taklit edebilir.

Reaktif Artrit

Enfeksiyonu takiben (genellikle ürogenital veya gastrointestinal) gelişen steril artrit. Asimetrik oligoartrit (alt ekstremite büyük eklemleri). Entezit, daktilit, sakroiliit olabilir. Konjonktivit, üretrit ile birlikte klasik triadı oluşturur.

Psoriatik Artrit

Psöriazis ile ilişkili inflamatuar artrit. DIP tutulumu (tırnak değişiklikleriyle birlikte), daktilit, entezit, aksiyel tutulum (sakroiliit, spondilit) yapabilir. Asimetrik oligoartrit veya simetrik poliartrit (RA benzeri) formları var.

Ankilozan Spondilit

Aksiyel iskeletin kronik inflamatuar hastalığı. Sakroiliak eklem tutulumu, inflamatuar bel ağrısı (gece ağrıyor, sabah tutukluğu, egzersizle düzelme). HLA-B27 pozitifliği sık. Radyografide "bambu omurga" (syndesmophyte), sakroiliit.

Sistemik Lupus Eritematozus (SLE)

Multisistemik otoimmün hastalık. Artrit/artralji sık (%90). Genellikle non-eroziv, simetrik küçük eklem tutulumu. Jaccoud artriti (elle düzeltilebilir deformite) karakteristiktir. ANA, anti-dsDNA pozitifliği.

Fizik Muayene Bulguları

• İnspeksiyon: Şişlik, kızarıklık, deformite, kas atrofisi, deri değişiklikleri (psöriazis, nodüller)
• Palpasyon: Eklem sıvısı (balon işareti), sinovyal kalınlaşma, hassasiyet, ısı artışı, nodüller (romatoid nodül, tofüs)
• Hareket muayenesi: Aktif ve pasif hareket kısıtlılığı, krepitasyon, ağrı (hareketin hangi fazında?)
• Özel testler: Periferik eklemlerde stabilite testleri, omurgada Schober testi (ankilozan spondilit) vb.

Özetleyici Algoritma: Artrit ile Gelen Hastaya Yaklaşım

1. Hikaye: Eklem semptomları (ağrı, şişlik, tutukluk), süre, başlangıç şekli, eklem sayısı ve dağılımı, sistemik semptomlar
2. Fizik muayene: Inspeksiyon, palpasyon, hareket muayenesi
3. Ayırıcı tanı:
   • Artrit mi, artralji mi?
   • İnflamatuar mı, non-inflamatuar mı?
   • Mono/oligo/poliartrit?
   • Simetrik mi, asimetrik mi?
   • Akut mu, kronik mu?
   • Periferik mi, aksiyel mi?
4. Laboratuvar: Tam kan, akut faz reaktanları, ürik asit, otoantikorlar, sinovyal sıvı analizi
5. Görüntüleme: Direkt grafi, USG, MRI
6. Tanı ve tedavi planı

Klinik İpucu: Monoartrit ile gelen her hastada septik artrit mutlaka ekarte edilmelidir. Sinovyal sıvı aspirasyonu ve analizi en önemli tanı aracıdır.

Kaynak: General Approach to Arthritis - 27.01.2025 Ders Notu

```